Kiedy ktoś planuje rozpocząć pracę w spedycji albo właśnie stawia w niej pierwsze kroki, bardzo często skupia się przede wszystkim na jednym – nauce obsługi giełdy transportowej. Jak wyszukać ładunek? Jak wystawić ofertę? Jak znaleźć wolny samochód? Giełda wydaje się czymś, co trzeba opanować w pierwszej kolejności. Często początkujący traktują jej znajomość niemal jak podstawowy warunek wejścia do zawodu: „jak nauczę się giełdy, będę wiedział, jak pracować jako spedytor”. Tylko że w praktyce jest dokładnie odwrotnie. Obsługa giełdy transportowej jest jedną z najprostszych rzeczy, których nauczysz się na początku pracy w spedycji. Sam system jesteś w stanie poznać w pół godziny. Po kilku dniach wyszukiwanie samochodów, wystawianie ładunków czy kontaktowanie się z przewoźnikami zaczyna być zwykłą, powtarzalną czynnością. I wtedy okazuje się, że problemem wcale nie jest to, gdzie kliknąć „szukaj”. Problemem jest wiedzieć, czego właściwie szukać, za ile tego szukać, komu można powierzyć ładunek, jakie informacje trzeba wcześniej zebrać i czy oferta, którą właśnie dostałeś, w ogóle ma sens. Bo giełda transportowa to tylko narzędzie. Pozwala znaleźć ładunek lub samochód, daje dostęp do dużej liczby przewoźników, ułatwia kontakt i pomaga zorientować się w aktualnej sytuacji na rynku. Ale nie nauczy Cię organizować transportu. Nie oceni za Ciebie ryzyka. Nie powie Ci, czy podjąłeś dobrą decyzję. I właśnie tutaj kończy się nauka obsługi giełdy, a zaczyna nauka spedycji.
Zanim zaczniesz szukać auta, musisz wiedzieć, czego właściwie szukasz
Jedną z pierwszych rzeczy, których trzeba nauczyć się w spedycji, jest zbieranie informacji. Klient chce przewieźć towar z punktu A do punktu B. Podaje wagę, termin i miejsce dostawy. Na pierwszy rzut oka wystarczy wejść na giełdę i zacząć szukać samochodu. Tylko że często to zdecydowanie za mało. Trzeba wiedzieć, co dokładnie jedzie, jakie ma wymiary, jak jest zapakowane, ile zajmuje miejsca, w jaki sposób będzie ładowane i rozładowywane, jakie są godziny pracy magazynów i czy podczas realizacji występują dodatkowe wymagania. Czasami jedna informacja, której nie zbierzesz na początku, całkowicie zmienia sposób organizacji transportu. Dlatego dobry spedytor nie zaczyna od szukania samochodu. Najpierw upewnia się, że wie, jakiego samochodu właściwie potrzebuje i jakie warunki musi spełnić przewoźnik. Co ważne, klient nie zawsze poda Ci wszystkie potrzebne informacje sam z siebie. Część rzeczy może być dla niego oczywista albo zwyczajnie nie wiedzieć, że mają znaczenie przy organizacji przewozu. To spedytor powinien wiedzieć, czego jeszcze brakuje. I właśnie ta umiejętność jest znacznie ważniejsza niż znajomość przycisków na giełdzie.
Znaleźć cenę to jedno. Wiedzieć, ile transport naprawdę powinien kosztować – drugie
Możesz wystawić ładunek na giełdzie i w ciągu kilku minut dostać kilka propozycji od przewoźników. Problem w tym, że ceny, które usłyszysz, nie muszą być cenami, za które przewoźnicy rzeczywiście są gotowi wykonać transport. Jeżeli pytasz przewoźnika: „Ile chcesz za tę trasę?”, naturalne jest, że najczęściej poda kwotę wyższą od tej, za którą finalnie byłby skłonny pojechać. To punkt wyjścia do rozmowy, a nie gotowy cennik rynku. I tutaj brak doświadczenia potrafi kosztować podwójnie. Po pierwsze, początkujący spedytor może na podstawie kilku takich ofert uznać, że transport kosztuje więcej, niż w rzeczywistości powinien. W efekcie wycenia klienta zbyt wysoko i przegrywa z konkurencją. Po drugie, kiedy zlecenie już dostanie, może po prostu zaakceptować pierwszą cenę przewoźnika i przepłacić za transport, tracąc część marży, którą mógł wypracować. Dlatego zebranie kilku ofert z giełdy nie jest jeszcze znajomością ceny. Spedytor z czasem zaczyna rozumieć, ile dany kierunek rzeczywiście kosztuje i gdzie znajduje się przestrzeń do negocjacji. Wie, że na cenę wpływa nie tylko liczba kilometrów, ale również kierunek, aktualna dostępność samochodów, dzień tygodnia, sezon, rodzaj pojazdu, termin realizacji czy możliwość znalezienia przez przewoźnika kolejnego ładunku. Potrafi też odróżnić sytuację, w której trafił na kilku drogich przewoźników, od sytuacji, w której rynek rzeczywiście poszedł do góry i dalsze szukanie niewiele zmieni. Giełda daje Ci dostęp do ofert. Doświadczenie pozwala ocenić, ile transport naprawdę jest wart i za ile jesteś w stanie go kupić.
Nie każdy transport powinien zaczynać się od giełdy
Giełda świetnie sprawdza się, kiedy potrzebujesz znaleźć samochód na konkretny transport. Wystawiasz ładunek, kontaktujesz się z przewoźnikami, ustalacie warunki, realizujecie zlecenie i bardzo często na tym współpraca się kończy. Jeżeli jednak regularnie obsługujesz te same kierunki, ciągłe rozpoczynanie każdego transportu od wystawienia go na giełdzie nie jest najlepszym rozwiązaniem. Z czasem powinieneś wiedzieć, którzy przewoźnicy jeżdżą na konkretnych relacjach, gdzie mają swoje samochody, jakie kierunki ich interesują i z kim warto rozwijać stałą współpracę. Jeżeli regularnie masz ładunki na określonej trasie, warto mieć kilku przewoźników, z którymi rozmawiasz wcześniej i których możesz brać pod uwagę w pierwszej kolejności, zamiast za każdym razem zaczynać poszukiwania od zera. Daje to znacznie więcej niż sam dostęp do wolnego samochodu. Przewoźnik poznaje Twoje zlecenia i wymagania klientów. Ty poznajesz jego możliwości, sposób pracy i kierunki, na których chce jeździć. Z czasem łatwiej rozmawiać o cenach, dostępności samochodów czy zabezpieczeniu transportów na kolejne dni. Przy większej i regularnej liczbie zleceń można pójść jeszcze dalej i zabezpieczać konkretne relacje określonymi przewoźnikami, zamiast każdego dnia sprawdzać, co akurat zaoferuje giełda. I tutaj pojawia się kolejna różnica pomiędzy znalezieniem auta a pracą spedytora. Giełda pomaga rozwiązać dzisiejszy transport. Dobra baza i relacje z przewoźnikami pomagają zabezpieczyć również następny, kolejny i jeszcze kolejny. Dobry spedytor nie buduje więc wyłącznie umiejętności szukania samochodów. Buduje własną sieć przewoźników, poznaje ich kierunki i tworzy relacje, dzięki którym z czasem coraz mniej transportów musi organizować od zera.
Musisz wiedzieć, o co zapytać – i kogo
Duża część pracy spedytora polega na zdobywaniu i przekazywaniu informacji. Rozmawiasz z klientem, przewoźnikiem, kierowcą, magazynem czy odbiorcą. Każda z tych osób posiada inną część informacji potrzebnych do prawidłowej realizacji transportu. Samo wykonanie telefonu nie jest żadną sztuką. Znacznie ważniejsze jest to, żeby wiedzieć, o co zapytać. Innych informacji potrzebujesz przed przyjęciem zlecenia, innych przed podstawieniem samochodu, a jeszcze innych wtedy, kiedy transport jest już w drodze. Początkujący spedytor często reaguje dopiero wtedy, gdy czegoś zabraknie. Nie ma numeru do kierowcy – więc zaczyna go szukać, kiedy potrzebuje pilnie sprawdzić status. Nie ma informacji dotyczącej rozładunku – więc ustala ją dopiero wtedy, kiedy samochód jest już w trasie. Nie potwierdził jakiegoś wymagania – więc dowiaduje się o nim, gdy auto stoi na miejscu. Z czasem zaczynasz przewidywać, jakich informacji będziesz potrzebował za godzinę, kilka godzin albo następnego dnia i zbierasz je wcześniej. To właśnie doświadczenie sprawia, że coraz mniej sytuacji w transporcie jest dla Ciebie zaskoczeniem.
Znalezienie przewoźnika nie oznacza jeszcze, że powinieneś mu dać ładunek
Na giełdzie możesz znaleźć przewoźnika w kilka minut. To nie oznacza jednak, że w kilka minut powinieneś zdecydować się na współpracę. Jednym z obowiązków spedytora jest ocena ryzyka i weryfikacja przewoźnika, któremu powierzany jest towar klienta. Trzeba zweryfikować firmę, dokumenty, ubezpieczenie, zakres ochrony czy zgodność danych. W zależności od rodzaju przewozu i wartości towaru zakres takiej weryfikacji może być różny. Szczególnie ostrożnym trzeba być przy pierwszej współpracy. Dobra cena i dostępny samochód są ważne, ale nie mogą być jedynymi argumentami przemawiającymi za wyborem przewoźnika. W końcu nie przekazujesz mu tylko numeru zlecenia. Powierzasz mu cudzy towar i bierzesz udział w organizacji transportu, za który odpowiadasz przed swoim klientem. Dlatego umiejętność oceny ryzyka jest jednym z elementów pracy spedytora, którego żadna giełda za Ciebie nie wykona.
Prawdziwa robota zaczyna się wtedy, kiedy transport nie idzie zgodnie z planem
Gdy wszystko przebiega prawidłowo, organizacja transportu może wydawać się bardzo prosta. Znalazłeś samochód. Przewoźnik przyjął zlecenie. Kierowca podstawił się na załadunek. Towar został załadowany. Następnego dnia został rozładowany. Zrobione. Tylko że nie każdy transport tak wygląda. Samochód może się spóźnić. Załadunek może się przeciągnąć. Towar może nie być gotowy. Może wystąpić awaria. Na rozładunku może pojawić się problem. Klient może zmienić wcześniejsze ustalenia. Przewoźnik może poinformować, że nie jest w stanie wykonać zlecenia. I właśnie wtedy najbardziej widać różnicę pomiędzy obsługą giełdy a pracą spedytora. Samo przekazanie klientowi informacji, że wystąpił problem, niewiele wnosi. Najpierw trzeba ustalić, co dokładnie się wydarzyło. Następnie określić, jakie mamy możliwości działania, jakie będą konsekwencje i które rozwiązanie w danej sytuacji będzie najlepsze. Czasami będzie nim znalezienie innego samochodu. Innym razem przesunięcie terminu, zmiana wcześniejszych ustaleń albo uzgodnienie z klientem zupełnie innego rozwiązania. Nie istnieje jeden schemat działania, który sprawdzi się przy każdym problemie. I właśnie dlatego doświadczenie w spedycji ma tak duże znaczenie.
Nie zawsze będziesz miał komplet informacji
To również jest coś, z czym początkujący spedytor musi się oswoić. Nie każdą decyzję będziesz podejmował, mając przed sobą komplet danych. Czasami klient jeszcze czegoś nie potwierdził. Przewoźnik czeka na informację od kierowcy. Kierowca nie odbiera telefonu. Magazyn nie odpowiedział. Sytuacja zmienia się w trakcie realizacji. Jednocześnie transport trwa i nie zawsze możesz czekać, aż wszystkie elementy układanki znajdą się na swoim miejscu. Trzeba nauczyć się oceniać, których informacji rzeczywiście potrzebujesz do podjęcia decyzji, które możesz uzupełnić później, a bez których dalsze działanie będzie po prostu zbyt ryzykowne. I tutaj nie pomoże znajomość żadnego systemu. Pomaga wiedza, doświadczenie oraz znajomość konsekwencji podejmowanych decyzji. Im dłużej pracujesz w spedycji, tym więcej sytuacji już widziałeś. Łatwiej więc zauważyć, że coś zaczyna iść w złym kierunku, zanim rzeczywiście stanie się problemem.
Znaleźć auto to jeszcze nie znaczy zarobić na transporcie
Jest jeszcze jedna rzecz, o której łatwo zapomnieć, skupiając się wyłącznie na realizacji zleceń. Spedycja to biznes. Twoim zadaniem nie jest tylko doprowadzenie do tego, żeby każdy ładunek dostał samochód. Transport powinien jeszcze przynosić firmie pieniądze. Jeżeli klient płaci za przewóz 4 000 zł, a przewoźnik oczekuje 3 900 zł, technicznie możesz zrealizować zlecenie. Pytanie brzmi: czy powinieneś? Oczywiście nie oznacza to, że każdy transport musi mieć taką samą marżę. Są klienci, kierunki czy sytuacje, w których świadomie zaakceptujesz niższy wynik. Innym razem będziesz wiedział, że przy danej cenie klienta nie ma już przestrzeni na bezpieczną realizację i dalsze szukanie auta nie ma sensu. Trzeba nauczyć się negocjować zarówno z klientem, jak i przewoźnikiem, znać rynek i przede wszystkim wiedzieć, kiedy warto zrobić transport, a kiedy lepiej go odpuścić. Z czasem dochodzi jeszcze szersze spojrzenie. Klient, który daje dużo zleceń, nie zawsze musi być najbardziej rentownym klientem. Jeden transport może wymagać kilku minut obsługi, drugi kilkunastu telefonów i ciągłego pilnowania realizacji. Dlatego dobry spedytor patrzy nie tylko na to, czy znalazł samochód, ale również na to, jaki wynik wygenerował i ile kosztowała jego obsługa.
Giełda jest narzędziem. Spedycja zaczyna się poza nią
Nie chodzi o to, żeby umniejszać znaczenie giełd transportowych. Są jednym z podstawowych narzędzi wykorzystywanych w codziennej pracy spedytora. Pozwalają znaleźć samochód, ładunek, nawiązać kontakt z przewoźnikiem czy sprawdzić aktualną sytuację na rynku. Tylko właśnie – są narzędziem. Tak samo jak telefon, mail czy system TMS. Możesz perfekcyjnie znać wszystkie funkcje giełdy i nadal nie wiedzieć, jak prawidłowo zorganizować transport. Bo spedytorem nie czyni Cię umiejętność znalezienia auta. Spedytorem czyni Cię wiedza, jakie informacje zebrać przed rozpoczęciem organizacji transportu, jak go wycenić, o co zapytać klienta, przewoźnika i kierowcę, jak ocenić ryzyko, jak zweryfikować przewoźnika, jak budować z nim relację i zabezpieczać stałe kierunki, co zrobić, kiedy coś pójdzie niezgodnie z planem, jak podejmować decyzje, kiedy nie masz wszystkich informacji i wreszcie – jak na organizowanych transportach zarabiać. Obsługi giełdy transportowej naprawdę możesz nauczyć się w pół godziny. Nauczenie się myślenia jak spedytor zajmuje znacznie więcej czasu. I to właśnie wiedza, praktyka, doświadczenie, relacje oraz umiejętność podejmowania dobrych decyzji robią z Ciebie spedytora.
Dołącz do naszej społeczności!
Już prawie 2 000 osób obserwuje @spedytor_na_miare i rozwija swoją wiedzę o spedycji.
Publikujemy praktyczne porady, kulisy pracy spedytora, analizy rzeczywistych sytuacji oraz wskazówki, które pomagają rozwijać się w branży TSL.
👉 Obserwuj nas na Instagramie